Khi viết bài viết này, mình nhớ lại cách đây đã lâu lắm rồi, có một bạn học sinh lớp 8 rụt rè nhắn tin cho mình nhờ tư vấn các đầu sách viết văn. Khi nhận tin nhắn, mình bối rối vì từ trước đến nay, mình thường hướng dẫn viết lách dành cho sinh viên hoặc người trưởng thành. Vì vậy, các cuốn sách mà mình gợi ý trên duongstory.com cũng sẽ dành cho nhóm đối tượng này. Vậy nên, chọn các đầu sách để chia sẻ cho một học sinh cấp 2 với mình không hề dễ dàng – dù mình cũng xuất phát từ một Học sinh giỏi Văn. Vậy là mình đã tim một số bạn học cũ đang là giáo viên để xin thêm ý kiến; đồng thời dựa trên trải nghiệm đọc của bản thân khi là một người làm biên tập sách, mình phát hiện ra rằng, có một số cuốn sách về viết lách khá hay.
Dưới đây là tổng hợp những cuốn sách dạy viết văn hữu ích dành cho học sinh cấp 2 và 3 dựa theo tổng hợp của mình. Mình không cam đoan rằng khi đọc những cuốn sách này, bạn sẽ viết văn hay ngay lập tức nhưng mình tin rằng bạn sẽ có tư duy vững vàng hơn, vốn từ phong phú hơn để viết văn.
Từ câu sai đến câu hay
Khi NXB Trẻ phát hành bộ sách Tiếng Việt giàu đẹp, mình đã mê mẩn không thôi và rinh ngay bộ sách về nhà. Trong đó, có một cuốn sách mà mình tin rằng bất kỳ người viết nào muốn học để viết hay hơn, đều cần nên đọc, kể cả là một học sinh hay một sinh viên hoặc kể cả người làm nghề viết giống như mình, đó là Từ câu sai đến câu hay.
Trong bài giới thiệu của NXB Trẻ, Từ câu sai đến câu hay của Giáo sư Lê Đức Dân chia sẻ về cách sử dụng tiếng Việt, những lỗi sai khi viết câu và cách sửa sao cho đúng. Với một độc giả trưởng thành như mình, đây là cuốn sách dễ đọc, dễ hiểu. Tuy nhiên mình không chắc rằng, cuốn sách này có dễ đọc với các bạn học sinh hay không. Nhưng mình tin chắc, kiến thức trong cuốn sách là kiến thức căn bản mà bất kỳ người viết ở độ tuổi nào cũng cần nắm vững.
Theo chân văn học – Đi dọc Việt Nam
Trong một lần lướt mạng xã hội, mình bắt gặp một video về chủ đề tự học của tác giả Triệu Nguyễn Huyền Trang. Từ video ấn tượng đó, mình tìm thêm thông tin về tác giả, biết rằng tác giả đang theo học bậc Tiến sĩ nhờ học bổng France Excellence của chính phủ Pháp. Học vấn đáng nể ấy khiến mình tin rằng những cuốn sách do tác giả này làm chủ biên hoặc viết ra đều chứa hàm lượng kiến thức rộng lớn, đáng để đọc, đặc biệt là các bạn học sinh, sinh viên.
Theo chân văn học – Đi dọc Việt Nam được lấy cảm hứng từ các tác phẩm viết về con người, thiên nhiên và được phác họa như một chuyến tàu. Lật mở từng trang sách, cứ như ta lên một chuyến tàu, đọc từng câu từng từ cứ như đang nhấm nháp một phong cảnh đẹp. Rồi bước xuống tàu, ta tích lũy cho mình những kiến thức hay về văn chương, đưa vào trong trang viết.
Văn học – Yêu lại từ đầu
Tiếp tục là một cuốn sách dạy viết văn cực kỳ hay của tác giả Triệu Nguyễn Huyền Trang mà mình muốn giới thiệu trong bài viết này. Mình ấn tượng với Văn học – Yêu lại từ đầu bởi chiếc bìa vô cùng ấn tượng cùng dòng chữ “Lời mời gọi của thơ ca”. Khi đó, mình nghĩ đây sẽ là quyển sách dẫn dắt người đọc bỏ đi sự e ngại mà dần dần đem lòng yêu văn chương.
Mình đọc thử một vài trang sách và nhận thấy, sách giúp người đọc hiểu hơn về văn học, giúp phát triển tư duy và khơi dậy tình yêu văn chương trong mỗi bạn học sinh. Cách tác giả nhẹ nhàng kể những câu chuyện khiến mình đọc cảm thấy dễ chịu, dễ tiếp thu dù bây giờ mình đã… qua lứa tuổi học Ngữ Văn.
Viết văn không băn khoăn
Đây là một cuốn sách do thương hiệu Wavebooks phát hành và được viết bởi bộ đôi tác giả Phạm Thị Bích Lộc và Trần Thục Vi. Cả hai tác giả đều là giáo viên môn Ngữ Văn, từng tốt nghiệp loại Giỏi ngành Sư phạm Ngữ Văn, vậy nên mình tin là kiến thức có trong sách sẽ vô cùng hữu ích với những bạn có đam mê viết văn, đặc biệt là muốn mở rộng vốn từ và nâng cấp cách diễn đạt.
Cuốn sách dạy viết văn này được chia làm 2 phần: phần 1 bao gồm 70 từ vựng thuộc 9 chủ đề thường xuyên xuất hiện trong các đề văn nghị luận. Phần 2 của cuốn sách là những bài tập thực hành như tìm lỗi chính tả, lỗi lặp từ và trò chơi giải ô chữ.
Viết từ số 0
Viết từ số 0 không phải là một cuốn sách dạy viết văn mà là một cuốn sách dành cho người viết ở mọi lứa tuổi do mình xuất bản vào cuối năm 2025. Ban đầu, mình nghĩ rằng đối tượng độc giả phù hợp là những bạn sinh viên, những người trưởng thành muốn học để viết tốt hơn. Nhưng khi cho các bạn độc giả từ học sinh, sinh viên đọc thử, các bạn đều tỏ ra phấn khích và hào hứng. Khi ấy, mình nhận ra, đối tượng độc giả của cuốn sách có thể là những bạn học sinh cấp 2, cấp 3.
Như những dòng chữ mà mình thường chia sẻ trên duongstory.com, Viết từ số 0 cũng mang phong cách đơn giản, súc tích, dễ hiểu. Không phải là những khái niệm hay công thức học thuật mà đơn giản là những mẹo, phương pháp giúp cho các bạn nhỏ có thể viết được những gì xung quanh mình. Từng là một học sinh, từng thấm nhuần tư tưởng “viết làm sao cho một độc giả 16 tuổi đọc vẫn hiểu và một cụ ông 76 tuổi đọc vẫn hiểu”, vậy nên mình đã mang tư tưởng đó vào trong cuốn sách Viết từ số 0 này.
Mình không cho rằng phải đọc những cuốn sách dạy viết văn thì mới làm văn hay, chúng ta có thể quan sát từ cuộc sống, xem những bộ phim ý nghĩa hay lắng nghe những câu chuyện từ mọi người xung quanh. Nhưng ở một phương diện nào đó, đọc sách được viết bởi những người giàu chuyên môn và kinh nghiệm, cũng sẽ giúp chúng ta học hỏi được nhiều điều hay. Những cuốn sách dạy viết văn trên đây, có cuốn sẽ cho bạn chuyên môn kiến thức, có cuốn sẽ giúp bạn vun đắp vốn từ và cảm xúc và cũng có cuốn sách tiếp thêm động lực để ta thay đổi…
